Giải pháp nào cho vấn đề tham nhũng ở Việt Nam

Thứ bảy, 19 Tháng 11 2011 13:13

Tham nhũng tăng hay giảm, vấn đề tham nhũng trong lĩnh vực y tế, làm thế nào để phòng chống tham nhũng nằm trong số những vấn đề được bàn đến trong cuộc hội thảo về đề tài phòng chống tham nhũng được tổ chức hồi gần đây ở Việt Nam.

Ông Jairo-Acuña Alfaro, Cố vấn chính sách của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) Việt Nam trình bày tham luận tại Hội thảo “Đánh giá tác động, hiệu quả của các kỳ đối thoại về phòng chống tham nhũng đối với công tác phòng chống tham nhũng tại Việt Nam”. (Bay Vút)

Trong hai ngày 14 và 15 tháng 11 năm 2011 tại Hà Nội, Thanh tra Chính phủ, Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, Chống Tham nhũng (OSCAC) và Đại sứ quán Vương quốc Anh đã phối hợp chủ trì Hội thảo trước Đối thoại về Phòng, chống tham nhũng (PCTN) lần thứ 10 “Đánh giá tác động, hiệu quả của các kỳ đối thoại về PCTN đối với công tác PCTN tại Việt Nam”. Đối thoại về PCTN dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 29 tháng 11 năm 2011.

Tham gia Hội thảo có đại diện của OSCAC, Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành, các đại sứ quán, một số tổ chức quốc tế tại Hà Nội, tổ chức xã hội dân sự, trường học. Hội thảo lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nhìn lại những gì Việt Nam đã đạt được trong công tác PCTN, tiến bộ cũng như thách thức và giải pháp cho vấn đề vốn được coi là “nóng”, “nhạy cảm” và “đầy khó khăn” của Việt Nam.

Chủ trương, chính sách và pháp luật về PCTN

Qua báo cáo của đại diện OSCAC, các đại biểu, đặc biệt là các nhà tài trợ đều ghi nhận nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong việc hình thành khuôn khổ pháp lý về PCTN. Theo thống kê của OSCAC, tính đến nay Việt Nam đã có trên 300 văn bản gồm Nghị định, Quyết định, Nghị quyết, Nghị quyết liên tịch, Chỉ thị... trong đó có nhiều chủ trương, chính sách cụ thể về PCTN như sửa đổi, bổ sung quy định về minh bạch tài sản, thu nhập, công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định pháp luật về an sinh xã hội, khen thưởng cá nhân có thành tích tố cáo, phát hiện hành vi tham nhũng. Các giải pháp phòng ngừa tham nhũng như công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị; xây dựng, thực hiện chế độ, định mức, tiêu chuẩn; xây dựng quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp đã được triển khai ở nhiều nơi.

Tuy nhiên, các đại biểu chỉ ra rằng còn một khoảng cách khá xa giữa chủ trương, chính sách và việc thực thi.

Tham nhũng ở Việt Nam tăng hay giảm trong 5 năm qua?

Năm 2010, trong nghiên cứu chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) toàn cầu do Tổ chức Minh bạch Quốc tế tiến hành, Việt Nam đứng thứ 116/178 quốc gia và vùng lãnh thổ trong danh sách đánh giá. Cũng theo Khảo sát Phong vũ biểu Tham nhũng Toàn cầu 2010 của Tổ chức Hướng tới Minh bạch và Tổ chức Minh bạch Quốc tế, đa số người dân cho rằng tham nhũng ở Việt Nam có chiều hướng gia tăng.

Trong khi đó chính phủ Việt Nam hiện chưa đưa ra báo cáo, nghiên cứu chính thức nào về việc tham nhũng ở Việt Nam tăng hay giảm trong 5 năm qua. Nhưng trong Báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Luật PCTN, OSCAC thừa nhận: “Mặc dù đã có nhiều cố gắng, quyết tâm và đạt được một số kết quả bước đầu, song công tác PCTN trong 5 năm qua vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém, chưa tạo được sự chuyển biến có tính cơ bản; tham nhũng vẫn còn nghiêm trọng và diễn biến phức tạp trong nhiều lĩnh vực, nhiều ngành, nhiều cấp: tệ tham nhũng vẫn còn là vấn đề bức xúc và và mối quan tâm lớn của toàn xã hội.”

Ông Jairo-Acuña Alfaro, Cố vấn chính sách của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) Việt Nam chỉ ra rằng: “Tham nhũng ở Việt Nam đã và đang là một vấn đề “có tính hệ thống”, đòi hỏi các giải pháp cũng phải mang tính hệ thống. Đảm bảo năng lực, nghiệp vụ của các cơ quan chuyên trách về PCTN, các công cụ để đánh giá tình hình tham nhũng cũng như giám sát các nhà hoạch định chính sách một cách có hiệu quả là điều quan trọng nhưng các giải pháp kỹ thuật không thôi là chưa đủ. Trên hêt, PCTN cần có quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo cấp cao”.

Tham nhũng trong ngành y tế, lỗi tại ai?

Một trong những vấn đề gây bức xúc và được coi là khó giải quyết nhất là vấn đề tham nhũng trong ngành y tế. Tại Hội thảo, Ông Trần Quang Trung, Chánh thanh tra Bộ Y tế thừa nhận công tác PCTN trong ngành y tế là rất khó vì y tế là ngành dịch vụ đặc biệt. Bộ Y tế xác định “công tác PCTN trong lĩnh vực y tế phải là cả một quá trình đấu tranh kiên trì, với những bước đi thích hợp tùy thuộc vào từng thời kỳ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước” (Trích từ bài trình bày về việc thực hiện công tác PCTN trong lĩnh vực y tế của Bộ Y tế). Vấn đề đặt ra đâu là cái đích của quá trình ấy. Nếu không có lộ trình, trọng tâm và giải pháp cụ thể, liệu tham nhũng trong ngành y tế có thực sự giảm?

Mặc dù ngành y tế có thể có những nỗ lực về PCTN nhưng ai dám đảm bảo công tác thanh tranh tra y tế được thực hiện nghiêm túc và minh bạch trong khi Bộ Y tế vẫn giữ nguyên cơ chế tự làm, tự báo cáo, tự giám sát.

Tình trạng quá tải tải bệnh viện (đối với các bệnh viện tuyến trên) và lương thấp được xác đinh là những nguyên nhân khiến nhân viên y tế gây “nhũng nhiễu” với người dân. Liệu đây có phải là nguyên nhân sâu xa dẫn tới việc gia tăng “đưa và nhận phong bì” trong ngành y tế? Hay trong đó có cả lỗi của chính người dân khi tự nguyện đưa phong bì để rồi làm hình thành thói quen nhận phong bì trong cán bộ y tế? Có nên nên chăng đổ lỗi cho “văn hóa” và cho các cụ vì có câu “đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”?

Trả lời phỏng vấn của các phóng viên về việc trước tình hình tham nhũng hiện nay, chính phủ Việt Nam nên làm gì, Ông James Anderson, chuyên gia thể chế cao cấp của Ngân hàng Thế giới cho rằng có 3 việc cần làm: một là Luật tiếp cận thông tin; hai là công khai tài sản của các cán bộ cấp cao để cho người dân thấy được nỗ lực nghiêm túc của Chính phủ; ba là đơn giản các thủ tục hành chính.