Nền kinh tế đen của thế giới trị giá 10 nghìn tỉ đô-la

Thứ bảy, 19 Tháng 11 2011 13:15

Nền kinh tế đen gây ra những nguy cơ tiềm tàng đối với sự vững mạnh của các chính phủ. Tuy nhiên, xét trên một khía cạnh nào đó thì nó cũng đem lại lợi ích cho người dân ở những quốc gia đang phát triển.

Cảnh sát truy quét các cửa hàng bán hàng 'nhái'. (AAP)

Khi đi mua hàng, nếu bạn được người bán hỏi rằng bạn có muốn thanh toán bằng tiền mặt để tránh thuế hàng hóa và dịch vụ hay không hoặc khi đi du lịch ở Đông Nam Á, nếu bạn tìm mua các món hàng nhái nhãn hiệu Gucci hay đồng hồ Rolex ‘rởm’ thì đó chính là nền kinh tế đen.

Ông Robert Neuwirth, tác giả cuốn sách có tựa đề ‘Stealth of Nations, the Global Rise of the Informal Economy’ (Tạm dịch: ‘Thế giới ngầm: sự phát triển của nền kinh tế không chính thức trên toàn cầu’), gọi nền kinh tế ‘đen’ là nền kinh tế không chính thức hay ‘Hệ thống D’. Chữ D bắt nguồn từ thuật ngữ ‘debrouiller’ trong tiếng Pháp có nghĩa là ‘những kẻ biết đối phó’.

Nhìn chung, những người hoạt động trong ‘Hệ thống D’ thường tìm cách lách luật và trốn thuế.

Ông Robert Neuwirth cho biết tổng giá trị của ‘Hệ thống D’ lên đến 10 nghìn tỉ đô-la/năm. Con số này tương đương với giá trị của một nền kinh tế đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ.

Cuốn sách đưa ra bức tranh toàn cảnh về một hệ thống tiền tệ ngầm khổng lồ và cho rằng nó không hoàn toàn xấu như mọi người thường nghĩ.

Nguyên nhân

Trên thực tế, chính phủ của một số nước, nhất là các quốc gia đang phát triển thường quản lí không tốt hoặc kém minh bạch trong vấn đề kinh tế. Trong trường hợp này, có lẽ nền kinh tế đen mang lại nhiều lợi ích cho người dân hơn bởi họ thường khó biết được những khoản tiền thuế của họ sẽ được sử dụng như thế nào.

Ông Neuwirth nhận định, rõ ràng người dân không nên nộp thuế nếu nhà nước không cung cấp đầy đủ hệ thống cơ sở hạ tầng cơ bản cho cộng đồng. Nếu các chính phủ có biện pháp để mang lại lợi ích nhiều hơn cho người dân thì họ sẽ sẵn sàng đóng thuế.

Đây chính là lí do khiến tỉ lệ ‘Hệ thống D’/GDP ở các nước Châu Âu hoặc Mỹ thấp hơn nhiều so với một số nước như Nigeria, Brazil hoặc Trung Quốc. Theo đó, Thụy Sĩ là nước có tỉ lệ này thấp nhất thế giới, tương đương 5-7%. Còn ở các nước Châu Phi, vùng cận sa mạc Sahara, tỉ lệ trốn thuế là 80% và ở Nigeria là khoảng 70%.

Vì vậy, theo ông Neuwirth, nếu một chính phủ nào đó muốn biến tiền công thành tiền tư thì có lẽ người dân cũng cần đến ‘Hệ thống D’.

Tuy nhiên, đây cũng chỉ là giải pháp cuối cùng và không phải là một sự lựa chọn sáng suốt.

Bên cạnh đó, việc người dân ở một số nước thường có thói quen thanh toán bằng tiền mặt để tránh thuế hàng hóa và dịch vụ cũng là một nguyên nhân khiến cho nền kinh tế đen phát triển.

Nền kinh tế đen và nguy cơ với chính phủ

Liệu có phải là điều trùng hợp khi các nước có nền kinh tế đen lớn nhất, như Ý và Hy Lạp cũng chính là các nước gặp phải vấn đề tài chính lớn nhất trong khu vực đồng Euro?

Ông Neuwirth cho rằng còn có một số lý do khác khiến các nước này rơi vào khủng hoảng, trong đó có việc các chính phủ không thể cân đối thu-chi ngân sách, các quan chức thì sống xa hoa... Do đó, không thể đổ lỗi hoàn toàn cho ‘Hệ thống D’ hay thị trường không chính chức.

Tuy nhiên, xét trên góc cạnh khác, việc chính phủ không thể cân đối ngân sách là do sự trốn thuế của người dân và các doanh nghiệp và đây có lẽ là “một vòng luẩn quẩn” theo nhận định của ông Neuwirth.

Theo ông, các chính phủ cần hết sức thận trọng trong việc đối phó với nền kinh tế đen bởi nếu bị ‘xóa xổ’ thì nó có thể khiến cho lực lượng lao động suy giảm, dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước do không có nguồn thu ngân sách. Do đó, các chính phủ có thể cân nhắc giải pháp vẫn cho phép sự tồn tại của nền kinh tế đen nhưng hạn chế nó ở một mức độ nhất định để nó có thể đem lại một số lợi ích cho đất nước.

Theo ông, xét trên phương diện nào đó thì ‘Hệ thống D’ là một bước đi hữu ích để tiến tới một nền kinh tế vững mạnh.